Menu

Ioniserende straling

Ioniserende straling is straling die voldoende energetisch is om een elektron uit de buitenste schil van een atoom weg te slaan. Hierdoor krijgt het atoom in totaal een positieve lading in plaats van een neutrale lading, het atoom wordt geïoniseerd, en wordt een ion. Deze straling kan men niet zien, horen, proeven, ruiken of voelen.

Röntgen behoort tot de ioniserende stralingen. Dus als u in uw organisatie werkt met RX-bronnen voor beeldvorming of fluorescentie (XRF) heeft u te maken met ioniserende straling.

Enkele voorbeelden van bedrijvigheid waarbij beroepsmatige blootstelling voorkomt:

industriële energieopwekking (kerncentrales)
industriële kwaliteitsbewaking (PMI, NDT)
veiligheid (personen – en bagagescanners)
anti-terrorisme (scannen van verdachte voorwerpen)
doorstralen van voedsel (voedselbehandeling tegen schimmels)
radiologisch personeel in ziekenhuizen
medisch personeel dat werkt met radioactieve medicijnen
laboratoria voor wetenschappelijk onderzoek
luchtvaartpersoneel in het vliegtuig.

Risico:

De straling kan kankerverwekkend zijn op lange termijn. Doordat deze straling andere atomen kan ioniseren, kunnen er DNA-moleculen worden beschadigd. En daardoor kunnen lichaamscellen veranderen. De beschadiging van het DNA in een enkele cel is meestal onschuldig, leidt eventueel tot de dood van de cel, maar het is mogelijk dat een cel zich ongebreideld gaat delen: kanker. De kans op dit effect neemt toe met mate van blootstelling.

Er kunnen ook effecten optreden voor een korte tijd, doordat veel lichaamscellen tegelijk worden gedood. Dit kunnen minder ernstige effecten zijn, zoals een rode huid. Dat gebeurt vaak bij kankerpatiënten die bestraald worden. Directe effecten van straling kunnen ook erg ernstig zijn en in het ergste geval zelfs dodelijk. Het effect van de straling hangt sterk af van de hoeveelheid straling en de soort straling. Kleine hoeveelheden straling hebben geen grote gevolgen, maar er is geen onschadelijke dosis vast te stellen. De natuurlijke ioniserende achtergrondstraling (kosmische straling) komt uit de bodem en het heelal en hangt af van de plaats op aarde. Ieder mens is ook in geringe mate radioactief door de aanwezigheid van kalium-40 in het lichaam.

De biologische gevolgen van straling voor cellen zijn drieledig:

verwonde of beschadigde cellen herstellen zichzelf, er is dus geen blijvende schade
afgestorven cellen worden, zoals miljoenen lichaamscellen elke dag doen, vervangen door een normaal biologisch proces.
cellen die foutief worden hersteld resulteren in een biofysische verandering.

Minimaliseren van gezondheidseffecten van ioniserende straling

Alhoewel de blootstelling aan ioniserende straling een risico meebrengt, is het onmogelijk blootstelling volledig te vermijden. Straling is altijd aanwezig geweest in het milieu en in onze organismen. Wij kunnen echter onnodige blootstelling wel vermijden.

Hoewel de mens ioniserende straling niet kan voelen, is er een scala van eenvoudige en gevoelige instrumenten, geschikt om minieme hoeveelheden straling uit natuurlijke en kunstmatige bronnen te ontdekken.

De dosimeters lijken op pennen of badges, en kunnen bijvoorbeeld aan iemands kleding worden bevestigd. Ze meten een cumulatieve dosis die over een periode van tijd wordt geabsorbeerd. Zij moeten periodiek vernieuwd worden, en de resultaten moeten geregistreerd worden.

Geigertellers en scintillatietellers meten onmiddellijk de dosis van ioniserende straling.

Er zijn vier manieren waarop bescherming tegen straling plaats kan vinden:

Tijd

Voor mensen die aan straling naast natuurlijke achtergrondstraling worden blootgesteld: beperk of minimaliseer de blootstellingstijd, wat de dosis uit de stralingsbron zal verminderen.

Afstand

Zoals de hitte van een brand verder weg minder intens is, vermindert de intensiteit van de straling verder van de bron van de straling. De dosis vermindert drastisch naarmate u uw afstand van de bron verhoogt : de dosis vermindert met het kwadraat van de afstand. Dit is bijvoorbeeld van toepassing in de RX-NDT in open sites. Er moet dan een perimeter worden afgezet waarbinnen geen mensen mogen komen.

Afscherming

Een schild van lood, gewapend beton, of water geeft goede bescherming tegen het doordringen van straling. Dit is de reden dat bepaalde radioactieve materialen onder water worden opgeslagen of behandeld, of met behulp van op afstand bediende apparaten in ruimten die van dik beton worden geconstrueerd (RX bunkers).

Voor stationaire RX NDT gebruikt men ofwel RX bunkers of RX Cabines die met lood zijn bekleed.

Draagbare XRF apparatuur wordt aan de binnenkant bekleed met lood, zodat de RX straling enkel aan de voorkant (door het venster) naar buiten kan. Het plaatsen van de XRF analyzer in een afgeschermd werkstation, maakt van een open systeem een volledig veilig gesloten systeem.

Ook het dragen van beschermende kledij zoals loodschorten en loodhandschoenen kan bij open gebruik een hulpmiddel zijn.

Het gebruik van het juiste schild tussen u en de stralingsbron zal de stralingsdosis verminderen of elimineren. Bij het ontwerp van de afscherming houdt men rekening met de zogenaamde "halverende dikten": de hoeveelheid materiaal die de helft van de straling tegenhoudt.

Insluiting

De radioactieve materialen worden beperkt tot de kleinste mogelijke ruimte en uit het milieu gehouden. De radioactieve isotopen voor medisch gebruik, bijvoorbeeld, worden verplaatst in gesloten containers, terwijl de kernreactoren binnen gesloten systemen met verschillende barrières werken die de radioactieve materialen binnenhouden. De zalen hebben een onderdruk zodat, zelfs als er gaten in de ruimte zitten, er geen materiaal naar buiten kan lekken. In een kernoorlog vermindert een effectieve fall-out-schuilplaats de blootstelling van mensen minstens met een factor 1000. De meeste mensen kunnen hoge doses verdragen van bijvoorbeeld 100 Rem, mits verdeeld over de tijdsspanne van een aantal maanden, hoewel wel met een verhoogd risico van kanker in het latere leven moet worden rekening gehouden. Andere burgerbeschermingsmaatregelen kunnen helpen blootstelling van bevolking door opname van isotopen en beroepsmatige blootstelling verminderen in oorlogstijd. Een van deze beschikbare maatregelen is het gebruik van kaliumjodidetabletten (KI) die effectief het opnemen van gevaarlijk radioactief jodium in de menselijke schildklier blokkeren door de schildklier met niet-radioactief jodium te verzadigen.

 

Ieder land heeft zijn eigen regelgeving en limieten.

Echter richten de meeste landen zich meer en meer naar de nieuwe Europese regelgeving : richtlijn 2013/59/EURATOM , de Basic Safety Standards (BSS)

Ga naar je specifieke territorium om de specifieke regelgeving te weten:

België

Nederland

Luxemburg

In sommige gevallen wordt er een “RISICO-ANALYSE” gevraagd.

Contacteer ons, wij kunnen u hierbij helpen.

 

 

ALL - we make you look better